مقاتلیه

از مشبّهه مجسّمه.

ایشان پیروان مقاتل بن سلیمان می باشند.

دائرة المعارف بزرگ اسلامی در باب مقاتل بن سلیمان می نویسد: « مقاتل بن سلیمان (م:150هـ. ق) از متکلمان و تفسیرنویسان نامدار بلخ بود. وی که از نزدیکان مقاتل بن حیان (م:135هـ. ق) ـ که مدتی والی بلخ بوده ـ به حساب می آمده، اندیشه های تشبیهی افراطی داشته است. وی در مسجد جامع بلخ تفسیر می گفته است و در همین مسجد با جهم بن صفوان ـ که به شدت با اندیشه های تشبیهی در تضاد بود ـ مناظره کرده و همین امر به تبعید جهم به ترمذ شده است. »

نشوان حمیری مقاتلیه را از مجبّره به حساب آورده و ظاهراً به پیروی از او محمد جواد مشکور و عبدالمنعم حفنی نیز ایشان را از مجبّره برشمرده اند. درحالی که مطهر مقدسی در البدء و التاریخ ، محمد بن احمد خوارزمی در مفاتیح العلوم و ابوالقاسم بلخی در بیان الادیان به مشبّهه بودن ایشان اشاره دارند و سخنی از اندیشه جبری به میان نیاورده اند. با این حساب روشن است که آنچه از حافظ رجب برسی در مشارق انوار الیقین فی اسرار المؤمنین درباره فرقه مقابلیه نقل شده، مربوط به فرقه مقاتلیه است و به احتمال زیاد مرجع وی کتاب الحور العین بوده است. رک: مقابلیه.